سوره مفصلى كه بعد از هجرت نازل شده اين نتيجه را مىدهد كه شراب حرام است چون داراى اثم است ، و خداوند بطور كلى اثم و فواحش را تحريم فرموده ، و اين نتيجه قطعى است ، و مجالى براى تاويل و جايى براى عذر باقى نمىگذارد ، بلكه مىخواهيم بگوييم نهى تحريمى از خصوص شراب را بتدريج بيان فرموده ، به اين معنا كه نخست شراب را در ضمن عنوان گناه كه عنوانى است عام تحريم كرده ، و فرموده است : بگو پروردگار من فواحش ( چه علنى و چه در پنهانى ) و همچنين اثم را تحريم نموده « 1 » آن گاه همان را به تحريم خاص و به صورت نصيحت بيان كرده و فرموده است : بگو كه گر چه براى مردم در اين دو يعنى شراب و قمار منافعى است ، الا اينكه گناه آن دو از نفعشان بزرگتر است . و نيز فرمود : مبادا با اينكه مست هستيد در صدد نماز خواندن برآييد ، بلكه صبر كنيد تا آنكه به حال خود آمده و بفهميد چه مىگوييد . البته بنا بر اينكه مراد از اين مستى ، مستى شراب باشد نه مستى و بيخودى خواب ، بار سوم هم او را باز به تحريم خاص و ليكن با تشديد و تاكيد هر چه بيشتر بيان كرده و فرموده : * ( « إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأَنْصابُ وَالأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ ) * . . . * ( فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ » ) * چون اين چند آيه كه آخرين آياتى است كه راجع به تحريم شراب نازل شده از چند جهت مشتمل بر تشديد و تاكيد است . يكى از جهت اينكه كلمه « انما » در آن به كار رفته . دوم از اينكه شراب را پليد و رجس خوانده ، سوم اينكه آن را عمل شيطان ناميده ، چهارم از جهت اينكه مشتمل بر امر صريح است به اجتناب از آن ، پنجم از جهت اينكه فرموده است در آن اجتناب انتظار و توقع رستگارى هست ، ششم از اين جهت كه مشتمل است بر بيان مفاسدى كه بر آشاميدن شراب مترتب است ، هفتم از اينكه مىپرسد ، آيا اين مقدار از بيان مرتكبين اين عمل را از عمل زشتشان باز مىدارد يا نه ؟ هشتم از اينكه بعد از آن همه تاكيد آنان را به اطاعت خدا و رسول امر نموده از مخالفتشان بر حذر مىدارد ، نهم آنكه مىفرمايد خداوند از اينكه شما اطاعتش بكنيد يا نكنيد بى نياز است ، دهم اينكه در يك آيه بعد مىفرمايد : * ( « لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ . . . » ) * چون بنا بر توضيحى كه بعدا خواهيم داد اين آيه نيز خالى از دلالت بر تشديد نيست . * ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ . . . » ) * سابقا يعنى در اول همين سوره بحثى در باره « خمر » و « ميسر » و « انصاب » و « ازلام » گذشت ، و گفتيم كه « خمر » عبارتست از هر مايعى كه در اثر تخمير ( ورآمدن )

--> ( 1 ) سوره اعراف آيه 33 .